De MiMa-toolbox: verloskundigen ondersteunen bij maternale kinkhoestvaccinatie

Samenvatting

In 2024 was er in Nederland sprake van een kinkhoestuitbraak, met ruim 18.000 gemelde infecties, waarvan 838 bij zuigelingen. Voor zuigelingen is kinkhoest in potentie een levensbedreigende ziekte; zij zijn extra kwetsbaar in de eerste levensweken, omdat hun eigen vaccinaties pas op de leeftijd van twee tot drie maanden starten. De maternale kinkhoestvaccinatie (’22 weken prik’), sinds 2019 onderdeel van het Rijksvaccinatieprogramma, beschermt zuigelingen juist in deze vroege periode via antistoffen die tijdens de zwangerschap aan het kind worden doorgegeven. Ondanks dit beschermende effect blijft de vaccinatiegraad van de maternale kinkhoestvaccinatie achter: landelijk 67% in 2025, met grote regionale verschillen en lagere cijfers in de grote steden. Het vermoeden bestaat dat de vaccinatiegraad onder zwangere personen met een migratieachtergrond en onder zwangere personen met beperkte gezondheidsvaardigheden nog lager ligt, zoals dat ook bij de kindvaccinaties wordt gezien.

Verloskundigen spelen een belangrijke rol in de voorlichting over deze vaccinatie, maar geven aan dat zij tegen praktische obstakels aanlopen, zoals beperkte consulttijd, complex informatiemateriaal dat vaak alleen in het Nederlands beschikbaar is, en weinig ondersteuning bij gesprekken over twijfels of misinformatie. Ook voor zwangere personen zelf is de vaccinatie niet altijd gemakkelijk toegankelijk: zij moeten zelfstandig een afspraak maken bij de jeugdgezondheidszorg, vaak op een andere locatie dan de verloskundigenpraktijk. Dit vormt vooral voor zwangeren met beperkte gezondheids- of taalvaardigheden of beperkte mobiliteit een drempel.

Binnen dit promotieonderzoek ontwikkelen, implementeren en evalueren wij de MiMa-toolbox. Deze toolbox is gericht op het verhogen van de deelname aan de maternale kinkhoestvaccinatie, met bijzondere aandacht voor zwangere personen met een migratieachtergrond en beperkte gezondheidsvaardigheden. De toolbox bestaat uit drie onderdelen: (1) trainingsmodules voor verloskundigen ter ondersteuning van vaccinatiegesprekken, (2) cultureel passende, meertalige voorlichtingsmaterialen voor zwangere personen, waaronder korte video’s, en (3) strategieën om de vaccinatie beter toegankelijk te maken, bijvoorbeeld door de vaccinatie op de verloskundigenpraktijk aan te bieden of door directe afspraakplanning, in samenwerking tussen verloskundigen en de jeugdgezondheidszorg. De toolbox wordt gezamenlijk ontwikkeld met verloskundigen, jeugdgezondheidszorgprofessionals en zwangeren in Rotterdam, Amsterdam en Zuid-Limburg. Implementatie en procesevaluatie vinden plaats binnen reguliere verloskundige praktijken in deze regio’s. Doel van het onderzoek is dat meer zwangere personen, ongeacht achtergrond of gezondheidsvaardigheden, een geïnformeerde keuze kunnen maken over de maternale kinkhoestvaccinatie, en dat de vaccinatie voor hen toegankelijk is. De ontwikkelde werkwijze is in de toekomst mogelijk ook inzetbaar voor andere maternale vaccinaties.

Status

Loopt

Partners

• GGD Zuid-Limburg
• GGD Rotterdam
• GGD Amsterdam
• CJG Rijnmond
• CAPHRI
• Maastricht University

Subsidie MiMa-project: ZonMW